Een initiatief van Bouwend Nederland
Bouw Idee Café Thomas van Belzen

Bouw Idee Café | Circulair Bouwen

Onder leiding van Thomas van Belzen

We moeten naar volledig circulair, maar wat is circulair genoeg?

De overheid wil dat we in 2050 honderd procent circulair bouwen en in 2030 vijftig procent. Een prachtige ambitie, maar wat houdt die in praktijk eigenlijk in? Sommigen vinden dat je al heel circulair bezig bent als je niet te veel inkoopt of puin gebruikt als funderingsmateriaal in de aanleg van wegen. En voor anderen is het circulaire cement Freement nog niet circulair genoeg. In het derde Bouw Idee Café praat Thomas van Belzen (Cobouw) hierover met vier kopstukken uit de circulaire bouwwereld. Ze proberen een antwoord te vinden op de vraag van Maxime Verhagen, voorzitter van Bouwend Nederland: Wat moeten we doen om in 2050 volledig circulair te kunnen bouwen?

Koplopers in circulair

De kijkers geven in de eerste poll aan nog niet veel met circulariteit bezig te zijn: 53% besteedt er maar een beetje van zijn of haar tijd aan. Voor de gasten ligt dat anders: dat zijn stuk voor stuk voorlopers op het gebied van circulariteit: Het nieuwe kantoor van Heembouw in Berkel en Rodenrijs is geheel vanuit een circulaire, duurzame en gezonde gedachte ontworpen, en heeft als eerste een fundering van Freement. Gebouw D, het kantoor van cepezedprojects in Delft is een voorbeeld van circulair en demontabel bouwen, met de architect als bouwheer. J.P. van Eesteren bouwt HAUT, het hoogste hybride houten gebouw van Nederland, een uniek project qua hoogte en materiaalgebruik. En circulair is de standaard bij de volledig modulaire en remontabele Fijn Wonen-woningen van Van Wijnen.

Het is moeilijk om in de bouw niet met circulariteit bezig te zijn

Fijn wonen kan ook in een appartement

Menso Oosting (Fijn Wonen) is van mening dat om fijn te kunnen wonen omgeving een belangrijke rol speelt. Een fijne woonomgeving is voor iedereen anders, maar gemeenschappelijke factor is dat deze betaalbaar moet zijn en bij je moet passen. Fijn Wonen bouwt toekomstbestendig, en dus zoveel mogelijk circulair. Traditioneel bouwen verbruikt veel grondstoffen. Volgens Oosting verdwijnt zelfs de helft van al het water dat we gebruiken naar de bouw. Dat kan en moet anders, willen we voorkomen dat de aarde uitgeput raakt. Fijn wonen moet dus betaalbaar zijn, maar wordt desondanks toch steeds duurder. Om het betaalbaar te houden bouwt Fijn Wonen tegenwoordig naast 2-onder-1 kap rijtjeshuizen ook appartementen. Ze doen dit zo CO2 neutraal mogelijk, modulair en losmaakbaar: de woningen zijn ook weer uit elkaar te halen. Zo wordt er duurzamer gebouwd met minder materiaal. Hierbij komt de MPG (MilieuPrestatie Gebouwen) ter sprake, een belangrijke maatstaf voor de duurzaamheid van een gebouw. Om beter inzicht te krijgen in de milieubelasting van de gebruikte materialen, zou de database door de overheid gevuld moeten worden, en niet door bedrijven afzonderlijk, stellen de aanwezigen.


Menso Oosting, Fijn Wonen

Circulair bedrijfspand

Dan neemt vlogger Manuel Venderbos ons mee naar Berkel en Rodenrijs, waar Heembouw gevestigd is. Arjan Hogenboom vertelt dat Heembouw zelf het bedrijfspand gebouwd heeft, en dus zowel bouwer als eindgebruiker is. Aan alle wensen die ze als bouwer én gebruiker aan het pand stelden kon dus worden voldaan. Een ideale uitgangspositie. Heembouw maakt zoveel mogelijk gebruik van gerecycled materiaal, dat demontabel moet zijn om zo te kunnen hergebruiken. Lampen uit een Leidse winkelstraat, veel hout, maar ook circulair Freement-beton. Freement is circulair cement dat wordt verkregen door een baanbrekende, innovatieve betonverwerkingsmethode met de ‘Smart Liberator’. Deze wrijft cementsteen subtiel van betonpuin af en ‘bevrijdt’ het als ‘t ware tot herbruikbaar cement. Een methode met toekomst.

HAUT

Manuel stapt weer in zijn - elektrische - Kangoo en brengt een bezoek aan Jeroen Dunnebacke, werkzaam bij J.P. van Eesteren, dat momenteel de eerste en hoogste houten woontoren bouwt. Uitgangspunt is dat het hele gebouw circulair moet zijn. Maar helemaal optrekken uit hout is praktisch niet haalbaar; de vloeren zouden bijvoorbeeld veel te dik worden en de akoestiek niet optimaal, en dus is er gekozen voor een hybride manier van bouwen. Er wordt gekeken welk materiaal het doeltreffendst kan worden toegepast om het beste resultaat te boeken. En dus wordt er ook beton gebruikt. Dan wordt de vraag gesteld of hoogbouw duurzaam kan zijn. Deskundige Ronald Rovers, , schrijver van het boek Gebroken Kringlopen en wetenschapper duurzaamheid aan de faculteit Bouwkunde van de TU Eindhoven, stelde eerder in een interview met Cobouw van niet, maar 62% van de kijkers vindt van wel. Hoogbouw heeft immers als voordeel dat het minder ruimte inneemt en je dus veel compactere steden kunt bouwen. En minder ruimte voor steden = meer ruimte voor groen.

Niet alleen kijken naar uit elkaar halen, maar ook denken aan hergebruik van gebouwen

Demontabel

Als laatste rijdt Manuel naar Delft, naar Menno Rubbens van cepezedprojects en hun circulaire Bouwdeel D(emontabel). De begane grond is van gestort beton, maar voor het overige zijn alle bouwcomponenten modulair en droog gemonteerd. Opperste eenvoud is in het ontwerp een belangrijk uitgangspunt geweest. Rubbens: “Het is een kit of parts, een set onderdelen, die stuk voor stuk opnieuw gebruikt moeten kunnen worden.” Het gebouw stond in iets meer dan een half jaar, mede een integraal proces met een doordachte voorbereiding en een nauwe, integrale samenwerking tussen de verschillende cepezed-disciplines. Zonder concessies aan kwaliteit: “Duurzaam materiaal moet kwalitatief hoogwaardig zijn, het moet immers jarenlang mee kunnen. We hebben altijd geproduceerd, geconsumeerd en vervolgens weggegooid”, stelt Rubbens. Maar hij is, net als de andere gasten, van mening dat we niet moeten weggooien, maar hergebruiken.

Groter denken

Onze footprint wordt steeds belangrijker. Moeten transportkosten bijvoorbeeld niet omlaag om de uitstoot van Co2 te verminderen?. Zelf investeren in bosbouw zou bijvoorbeeld een oplossing kunnen zijn, oppert Van Belzen. Maar de heren voelen meer voor beter nadenken vooraf: “In plaats van eerst te bedenken wat we willen maken en daar de materialen bij te zoeken, zouden we eerst moeten kijken welke materialen we hebben en vervolgens pas bepalen wat we daarvan kunnen maken.” Bouwen moet minder gefragmenteerd worden en meer geïntegreerd. Steeds meer architecten en aannemers werken zo. Dat maakt het tot het feestje waar Menno het over had. Maar daar horen ook keuzes bij. Staal is bijvoorbeeld niet per definitie circulair, maar een stalen constructie is ontzettend lang houdbaar en is erg goed te recyclen, en dus goed toe te passen.

De laatste poll: een circulair gebouw moet volledig losmaakbaar zijn. Hier is 66% van de kijkers het mee eens. Dat is te realiseren, geven de gasten aan, maar veiligheid moet daarbij niet uit het oog worden verloren. Is het dan ook niet handiger om alles in dezelfde standaardmaat te maken? oppert gastheer Thomas van Belzen. Legostenen, die altijd op elkaar passen? Dat kan, maar iedereen is het erover eens dat het bouwen van eenheidsworst de wereld niet mooier maakt. Losmaakbaarheid hoeft geen doel op zich te zijn. Alleen een losmaakbare gevel bijvoorbeeld heeft ook zijn voordelen.

Dr.ir. Henk Brinksma, Hogeschool Utrecht: In hoeverre kun je wat je nu bouwt over 30 of 60 jaar aanpassen?

Doen! Dan ga je leren.

Concluderend kunnen we stellen dat circulair bouwen de toekomst heeft. Maar circulair bouwen gaat over verschillende niveaus van de gebouwde omgeving. De volledige levensduur van een gebouw moet worden meegenomen, met inzet van digitalisering, nieuwe technieken en nieuwe economische modellen. Zo breed en ver vooruit denken stuit nog te vaak op praktische problemen. In de eigen bedrijfscultuur, gericht op korte termijn winst, moet een omslag worden gemaakt. Net als in het ketendenken, dat moet veranderen in teamdenken. Maar ook in regelgeving en financiering. De huidige contracten in de bouwwereld sluiten vaak niet goed aan bij de wens om circulair te bouwen. Banken en overheden moeten snel meer duidelijkheid verschaffen, zodat de grote marktpartijen het aandurven om de stap te maken naar een circulair financieringsmodel. En alle partijen moeten oude principes loslaten en kennis durven delen. Dat komt met de gasten aan tafel wel goed: over en weer werden al afspraken gemaakt om verder te praten. “En”, zo laat Arjan Hogenboom (Heembouw) nog optekenen, “wie op zoek is naar informatie is welkom in Berkel en Rodenrijs.”

Bouw Idee Café | Circulair Bouwen - donderdag 1 oktober

 

Relevante innovaties

Een initiatief van Bouwend Nederland
© Bouwend Nederland